Doğum sırasında yapılan ultrasonografi ile bebeğin başının eğik duruşu erken tespit edilebilir — böylece anne ve bebekte oluşabilecek riskler nispeten daha erken önlenebilir.

Doğumunuz Neden Beklenmedik Bir Hal Alabilir?

Bazı doğumlar ilerlemez, sancılar yoğunlaşır ama bebek aşağı inmez. Bu durumun en az bilinen nedenlerinden biri bebeğin başının hafifçe yana eğilmesidir — tıp dilinde buna asynclitizm denir.

Normal bir doğumda bebeğin başı, doğum kanalına tam ortalanmış biçimde girer. Ancak zaman zaman baş bu eksenden küçük ya da büyük ölçüde sapabilir. Küçük bir eğiklik sorun yaratmaz; ama eğiklik belirli bir derecenin üzerine çıktığında doğum takılabilir, anne yorulabilir ve bebek sıkışabilir.

Geleneksel yöntemde bu durum doktorun parmakla muayenesiyle anlaşılmaya çalışılır. Ancak bu muayene öznel ve hata payı yüksek bir yöntemdir; özellikle başın üzerinde oluşan şişlik (kaput suksedaneum) dikişlerin hissedilmesini güçleştirir. Ultrasonografi bu noktada oyunu değiştirmektedir.

Asynclitizm Nedir? Neden Olur?

Türkçede henüz yaygın bir karşılığı bulunmayan bu terimi şöyle düşünebilirsiniz: Bebeğin kafatasının tam tepesinden geçen hayali bir çizgi (sagittal sütür) doğum kanalının ortasından geçmesi gerekir. Bu çizgi bir yana kaydığında asynclitizm doğar.

Üç Tür Asynclitizm

Ön asynclitizm: Baş, kuyruk sokumuna doğru eğilmiştir. Doğal olarak kendini düzeltebilir.
Arka asynclitizm: Baş, kasık kemiğine doğru eğilmiştir. Biraz daha dikkat gerektirir.
Yanal asynclitizm: Baş tamamen yana yatmıştır. Ultrasonografide “dört boşluk görünümü” verir; en riskli tiptir ve genellikle sezaryen gerektirir.

Araştırmamızda doğum takıldığı zaman her 5 gebeden 2’sinde asynclitizm saptadık. Bu, sanıldığından çok daha yaygın bir durumdur.

Rakamlar Ne Söylüyor?

Ultrasonografi Doğumda Nasıl Yardımcı Olur?

İntrapartum ultrasonografi (İU), yani doğum sırasında yapılan ultrasonografi, karnın altından veya kasıktan gerçekleştirilen basit bir taramadır. Gebelik takiplerindeki ultrasonografiden farklı değildir; yalnızca uygulandığı zaman farklıdır.

Bu araştırmada doğum takıldığında veya takılma şüphesi oluştuğunda ultrasonografi uygulandı. Bebeğin başının konumu ve eğiklik derecesi saptanarak doğum şekline karar verildi. Bu yaklaşım; gereksiz operatif müdahaleleri azaltmakta, aynı zamanda gerçekten müdahale gereken durumları erkenden belirlemektedir.

Araştırmada tanımlanan dört ultrasonografi bulgusu şunlardır:

Dört boşluk görünümü: Yanal asynclitizmin işareti. Tüm vakalar sezaryen ile sonuçlandı.

Burnu olmayan şaşı işareti: Şiddetli asynclitizm. Tüm vakalar vakumla sonuçlandı; yenidoğanların yarısı yoğun bakıma alındı.

Burunlu şaşı işareti: Orta derecede asynclitizm. Karma sonuçlar; spontan doğum görülmedi.

Orta hat sapması: Orta derecede asynclitizm. Vakum veya sezaryen ile sonuçlandı.

Ultrasonografisiz vs. Ultrasonografili Yaklaşım

Sıkça Sorulan Sorular

Evet, tamamen güvenlidir. Ultrasonografi ses dalgaları kullanır; radyasyon içermez. Doğum öncesi takipte rutin olarak uygulanan aynı teknolojinin doğum sırasında kullanılmasıdır. Uluslararası Doğum Ultrasonografisi Derneği (ISUOG), doğum sırasında ultrasonografi kullanımını resmi kılavuzlarında önermektedir.

Asynclitizm her iki durumda da görülebilir. Bu araştırmada katılımcıların demografik özellikleri (yaş, vücut kitle indeksi, doğum sayısı, gebelik haftası, bebek ağırlığı) gruplar arasında istatistiksel olarak benzerdi. Yani asynclitizm belirli bir annede daha sık değil, doğumun kendine özgü koşullarına bağlı gelişen bir durumdur.

Çoğunlukla doğum başlayıp aktif evre ilerledikçe ortaya çıkan bir tablodur. Bu nedenle doğum takıldığında ya da takılma şüphesi oluştuğunda ultrasonografi yapılması önerilmektedir. Araştırmamızda da ultrasonografi, doğum takılma şüphesi veya tanısında uygulandı — bu yaklaşım hem pratik hem de maliyet açısından verimlidir.

Hayır, asynclitizm derecesine göre karar değişmektedir. Orta dereceli asynclitizmde vakum (emici alet) ile doğum mümkün olabilmektedir. Şiddetli asynclitizm — özellikle "burnu olmayan şaşı işareti" ve "dört boşluk görünümü" — ise sezaryen kararını destekleyen bulgulardır. Araştırmamızda şiddetli asynclitizmde sezaryen oranı %60 iken orta derecedekilerde %42,9 idi.

Teknik olarak doğum salonunda taşınabilir ultrasonografi cihazı bulunan her merkezde yapılabilir. Ancak uygulamanın değeri, deneyimli bir hekim tarafından yorumlanmasına bağlıdır. Son on yılda taşınabilir, yüksek çözünürlüklü ultrasonografi cihazlarının yaygınlaşması, bu yöntemin giderek daha fazla merkezde kullanılmasını sağlamaktadır.

Bu araştırmada kafa çevresi değerleri gruplar arasında istatistiksel olarak benzerdi; dolayısıyla tek başına kafa büyüklüğü asynclitizm için belirleyici bir faktör değildir. Araştırmamıza alınan gebeler "düşük riskli" gruba dahildi; tahmini fetal ağırlığı 4.000 gramın üzerindekiler dışarıda bırakıldı.

Aksine, zaman kazandırır. Araştırmamızda ultrasonografi yalnızca doğum takıldığında veya takılma şüphesi oluştuğunda uygulandı — her kadına rutin saatlik aralıklarla değil. Bu hedefe yönelik yaklaşım hem zaman hem de maliyet açısından etkin bir yöntemdir. Üstelik erken karar alınmasını sağlayarak belirsizlik süresini kısaltmaktadır.